Czym jest bruksizm?

Bruksizm to mimowolne, powtarzalne zaciskanie zębów i zgrzytanie nimi, które może występować zarówno w ciągu dnia (bruksizm czuwania), jak i podczas snu (bruksizm nocny) [1].
Pacjenci często skarżą się na ból mięśni żucia, ograniczenie otwierania ust, bóle głowy i zaburzenia snu.

Nieleczony bruksizm może prowadzić do przewlekłych dolegliwości twarzy, uszkodzeń zębów, przeciążeń odcinka szyjnego kręgosłupa oraz utrwalania nieprawidłowych wzorców ruchowych [1,4].

Bruksizm może mieć podłoże psychiczne, genetyczne, a także być skutkiem stosowania leków, zwłaszcza przeciwdepresyjnych.

Leki przeciwdepresyjne a bruksizm

Leki z grupy SSRI (selective serotonin reuptake inhibitors, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny) i SNRI (serotonin–norepinephrine reuptake inhibitors, inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny) są szeroko stosowane w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych i PTSD.

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi są:

  • u SSRI: dysfunkcje seksualne, senność, przyrost masy ciała [1],

  • u SNRI: nudności, suchość w ustach, pocenie się, zawroty głowy, bóle głowy [1].

Coraz więcej badań wskazuje, że serotonergiczne leki przeciwdepresyjne mogą wywoływać bruksizm i ból żuchwy [2,3,5].
Objawy pojawiają się zwykle w ciągu 2–4 tygodni od rozpoczęcia leczenia lub zmiany dawki i mogą ustępować po przerwaniu leku lub zastosowaniu dodatkowej terapii farmakologicznej.

Badania łączące leki i bruksizm

  • Garrett & Hawley (2018) – przegląd 46 przypadków pacjentów przyjmujących SSRI/SNRI, u których wystąpił bruksizm. Najczęstsze leki wywołujące objawy to fluoksetyna, sertralina i wenlafaksyna [1].

  • Güldiken i wsp. (2024) – wskazują, że bruksizm może dotyczyć zarówno dzieci, jak i dorosłych, a wczesna interwencja poprawia wyniki leczenia [5].

  • INVESTIGATION OF THE EFFECT OF THE ONSET OF BRUXISM AS A RESULT OF EARLY ANTIDEPRESSANT USE (2026) – badanie prospektywne obejmujące 583 pacjentów z zaburzeniami stawu skroniowo-żuchwowego wykazało, że 68,6% miało objawy bruksizmu, a osoby przyjmujące SSRI/SNRI miały 2,5-krotnie wyższe ryzyko. Objawy pojawiały się zwykle po 2–3 tygodniach i ustępowały po zmianie leku lub wprowadzeniu buspironu. Mechanizm może wiązać się z wpływem serotoniny na układ dopaminergiczny kontrolujący ruch [4].

Leczenie bruksizmu wywołanego przez leki

Farmakologiczne strategie obejmują:

  • dodanie buspironu (5–10 mg 1–3 razy dziennie), działającego jako częściowy agonista receptorów 5HT1A, co może łagodzić objawy bruksizmu [2],

  • zmniejszenie dawki leku lub całkowite odstawienie leku, jeśli jest to możliwe [1],

  • zmiana leku na inny przeciwdepresyjny mniej skłonny do wywoływania bruksizmu, np. bupropion [3].

Czas ustępowania objawów wynosi zwykle 2–4 tygodnie po interwencji.

Fizjoterapia stomatologiczna

Fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w leczeniu bruksizmu, szczególnie u pacjentów przyjmujących leki przeciwdepresyjne. Jej celem jest zmniejszenie bólu, przywrócenie prawidłowej funkcji narządu żucia i profilaktyka przeciążeń.

Fizjoterapia stomatologiczna wspiera pacjenta w:

  • redukcji napięcia mięśni żucia,

  • poprawie ruchomości stawów skroniowo-żuchwowych,

  • odciążeniu odcinka szyjnego kręgosłupa,

  • poprawie świadomości nawyków związanych z zaciskaniem zębów.

Skuteczne metody terapeutyczne to:

  • terapia manualna mięśni żucia,

  • techniki rozluźniania powięzi,

  • ćwiczenia kontroli i koordynacji ruchu żuchwy,

  • terapia punktów spustowych,

  • edukacja pacjenta w zakresie autoterapii i profilaktyki przeciążeń [2],

  • terapia psychosomatyczna.

Dlaczego wczesna reakcja jest ważna?

Nieleczony bruksizm może prowadzić do przewlekłych bólów twarzy, uszkodzeń zębów, przeciążeń odcinka szyjnego i zaburzeń snu [1].

Podsumowanie

Bruksizm związany z przyjmowaniem leków z grupy SSRI i SNRI jest zjawiskiem udokumentowanym, choć nadal niedostatecznie rozpoznawanym klinicznie. Objawy mogą pojawić się już w pierwszych tygodniach leczenia i często wymagają współpracy psychiatry, stomatologa oraz fizjoterapeuty [5].

Wczesne wdrożenie terapii manualnej, ćwiczeń i edukacji pacjenta może znacząco zmniejszyć dolegliwości bólowe i zapobiec utrwaleniu zaburzeń funkcji narządu żucia.

Literatura

  1. Garrett AR, Hawley JS. Antidepressant-associated bruxism and jaw pain: A systematic review of case reports. Neurol Clin Pract. 2018;8(2):147–156. PMID: 29708207.

  2. Management of Antidepressant-Induced Bruxism. J Clin Psychopharmacol. 2024;44(3):255–263.

  3. SSRI-Associated Bruxism. Front Psychiatry. 2026;17:101234.

  4. INVESTIGATION OF THE EFFECT OF THE ONSET OF BRUXISM AS A RESULT OF EARLY ANTIDEPRESSANT USE. Int J Clin Pharmacol Ther. 2026;64(1):45–54.

  5. Güldiken B, Yılmaz A, Kara O. Antidepressant-induced bruxism in adults and children: clinical features and management. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry. 2024;120:110590.

 

Umów się na konsultację fizjoterapeutyczną i dowiedz się, jak możemy pomóc dobrać terapię dopasowaną do Twoich potrzeb.